در نشست تخصصی مشترک آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز و سازمان پدافند غیرعامل کشور که روز ۱۴ بهمنماه برگزار شد، ظرفیتها و کارکردهای علوم شناختی در ارتقای تابآوری شناختی، مدیریت بحرانهای اجتماعی، پدافند شناختی و حفاظت غیرمسلحانه از زیرساختهای فکری کشور مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. این نشست با حضور مدیران، متخصصان و پژوهشگران دو مجموعه، با هدف همافزایی علمی و بررسی زمینههای همکاری مشترک برگزار شد.
در ابتدای جلسه، دکتر پورعباسی با تشریح مأموریتها و حوزههای فعالیت ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی، محور اصلی فعالیتها را «تولید دانش، کاربردیسازی، توسعه فناوری و عمومیسازی علوم شناختی» عنوان کرد و افزود: یکی از مهمترین نیازهای امروز جامعه، ارتقای تابآوری شناختی در مواجهه با بحرانهای اجتماعی، فرهنگی و روانی است؛ موضوعی که در سالهای اخیر بهصورت جدی در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است. وی با اشاره به حمایت ستاد از طرحهای پژوهشی، گرنتهای تحقیقاتی، توسعه بازیهای شناختی، سلامت شناختی، فعالیتهای ترویجی، تجاریسازی و همکاریهای بینالمللی، تأکید کرد: توسعه زیرساختهای علوم شناختی و حمایت از شرکتهای فعال در حوزه تابآوری شناختی از اولویتهای این مجموعه است و آمار پروژههای اجراشده، گویای رشد این حوزه در کشور است.
در ادامه، دکتر عقابیان با معرفی آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز بهعنوان نهادی مستقل و میانرشتهای که تحت نظارت دو وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فعالیت میکند، به تشریح مأموریتها، ظرفیتها و زیرساختهای این آزمایشگاه پرداخت. وی با بیان اینکه علوم اعصاب، علوم شناختی، روانشناسی و روانپزشکی هر یک جایگاه تخصصی متفاوت اما مکمل دارند، اظهار داشت: علوم شناختی و علوم اعصاب بهعنوان علوم پایه، این امکان را فراهم میکنند که بهصورت عینی و مبتنی بر دادههای تصویربرداری و شاخصهای فیزیولوژیک، مشخص شود چه فرایندی در کدام ناحیه مغز رخ میدهد و یک اختلال یا رفتار چگونه شکل میگیرد.
دکتر عقابیان با تأکید بر اهمیت شناخت علمی مغز پیش از هرگونه مداخله، افزود: زمانی میتوان در رفتار، آموزش، مدیریت و حتی تصمیمسازیهای کلان اثرگذار بود که شناخت درستی از ظرفیتها و کارکردهای مغز انسان وجود داشته باشد. وی با اشاره به زیرساختهای تصویربرداری مغزی، تجهیزات فیزیولوژیک و ابزارهای ارزیابی رفتاری و شناختی مبتنی بر بازی (Game-based Assessment) در آزمایشگاه گفت: این ابزارها امکان ترسیم نقشهای دقیق از ویژگیها، عملکردها و الگوهای رفتاری مغز را فراهم میکند و میتواند مبنای طراحی راهکارهای مؤثر در حوزه آموزش مغز، مدیریت منابع انسانی، نورومارکتینگ، سالمندی، آموزشوپرورش و سیاستگذاریهای اجتماعی قرار گیرد.
در بخش دیگری از نشست، دکتر حقپرست با اشاره به استفاده از پروتکلهای علمی و استاندارد در حوزه مداخلات شناختی اظهار کرد: پس از مرحله شناسایی و ارزیابی دقیق اختلالات یا ضعفهای شناختی، میتوان بر اساس دادههای بهدستآمده، پروتکلهای مداخله و درمان متناسب طراحی و اجرا کرد؛ رویکردی که مبتنی بر شواهد علمی است و میتواند اثربخشی بالاتری نسبت به روشهای عمومی داشته باشد.
همچنین دکتر خسروآبادی با تأکید بر اینکه نقشهبرداری مغز صرفاً به تصویربرداری محدود نمیشود، گفت: پیش از ورود به فیزیولوژی مغز، باید رفتار و عملکردهای شناختی فرد بهدرستی سنجیده شود. وی افزود: آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز این قابلیت را دارد که همزمان عملکردهای شناختی، شاخصهای رفتاری و دادههای فیزیولوژیک را رصد و تحلیل کند. مدیریت بحرانهای شناختی، برگزاری آزمونهای رقابتی شناختی، آموزش و فرهنگسازی و همچنین وجود بایوبانک ملی ثبتشده در این آزمایشگاه، از جمله ظرفیتهایی است که میتواند به نهادهای حاکمیتی و اجرایی در شرایط بحران کمک کند.
در ادامه جلسه، موضوع بهرهگیری از ظرفیتهای علوم شناختی برای افزایش تابآوری اجتماعی، کاهش آسیبهای روانی و ارتقای امید به زندگی مطرح شد. دکتر عقابیان با اشاره به تشکیل «کمیته تابآوری شناختی» و شکلگیری «کنسرسیوم شناختی» تصریح کرد: هدف ما حرکت به سمت پاسخگویی دقیق به نیازهای واقعی سازمانها و جامعه است تا در مواجهه با بحرانهای اجتماعی، بتوان سطح تابآوری شناختی را بهصورت علمی افزایش داد.
در بخش پایانی نشست، دکتر نظرپور با اشاره به فاصله معنادار بودجه علوم شناختی در ایران نسبت به کشورهای پیشرفته، بر لزوم سرمایهگذاری هدفمند در این حوزه تأکید کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۳۴ میلیون گیمر در کشور وجود دارد که نزدیک به ۴۰ درصد جمعیت را شامل میشود و این ظرفیت عظیم، فرصتی جدی برای بهرهگیری از علوم شناختی در حوزه بازی، آموزش و فرهنگسازی است. وی همچنین انتخاب مدیران توانمند شناختی برای تصمیمگیری در شرایط بحرانی را از الزامات مدیریت اثربخش دانست.
در پایان، نمایندگان سازمان پدافند غیرعامل با تأکید بر اهمیت «پدافند شناختی» بهعنوان یکی از ابعاد نوین و غیرمسلحانه پدافند، حفاظت از زیرساختهای فکری و جهتدهی صحیح افکار عمومی را از ارکان اساسی امنیت پایدار عنوان کردند. در همین راستا، پیشنهاد برگزاری کارگاههای آموزشی مشترک، تولید محتوای تخصصی برای مدیران و تدوین تفاهمنامه همکاری بهعنوان گام نخست تعاملات رسمی میان دو مجموعه مطرح شد؛ پیشنهادی که با استقبال حاضران همراه بود و بهعنوان نقطه آغاز همکاریهای راهبردی در حوزه تابآوری و پدافند شناختی مورد تأکید قرار گرفت.
