در جلسهای که امروز ۸ بهمن ۱۴۰۴ با حضور جمعی از مدیران و متخصصان اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی در آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز برگزار شد، ظرفیتها و توانمندیهای این آزمایشگاه در حوزه علوم شناختی، سلامت روان، ارزیابیهای شناختی و کاربردهای میانرشتهای مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در ابتدای این نشست، دکتر عقابیان با اشاره به ظرفیتهای مغز انسان و نقش توانمندسازی شناختی در ارتقای انگیزه، شادکامی و رضایت فردی، تأکید کرد:
توانمندسازی شناختی زمانی مؤثر خواهد بود که منجر به تغییر شیوه تفکر و زاویه نگاه فرد به مسائل شود. وی افزود رضایت و بهبود عملکرد از جایی آغاز میشود که نگرش فرد تغییر کند و این تغییر نگرش، امروز در دنیا بهصورت علمی شناسایی شده و مورد توجه جدی قرار گرفته است. به گفته وی، بسیاری از کشورها سالهاست زیرساختها و امکانات لازم برای این حوزه را فراهم کردهاند و آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز نیز از ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه این رویکرد برخوردار است.
در ادامه، دکتر خسروآبادی با تشریح رویکردهای نوین در حوزه مداخلات شناختی، به موضوع خودکشی و اختلالات شدید روانی اشاره کرد و گفت:
امروزه با استفاده از روشهای شخصیسازیشده و مبتنی بر نقشهبرداری مغز، امکان طراحی مداخلات هدفمند و مؤثر فراهم شده است. این روشها بر پایه دادههای علمی، اخذ مجوزهای لازم (Approval) و تحریکهای مغزی کنترلشده طراحی میشوند.
وی با بیان اینکه نگاه کاربردی به علوم شناختی در اولویت فعالیتهای آزمایشگاه قرار دارد، افزود: ارزیابیهایی نظیر توجه، حافظه و سایر کارکردهای شناختی میتوانند مبنای تصمیمگیری در حوزههای شغلی، ورزشی و مدیریتی قرار گیرند؛ بهطوری که برای مثال در حوزه ورزشکاران، بیش از ۲۵ مؤلفه شناختی کاربردی قابل استفاده است.
دکتر خسروآبادی همچنین به چالش سوگیری در ارزیابیهای استخدامی اشاره کرد و گفت: ارزیابیهای شناختی میتوانند به کاهش این سوگیریها کمک کنند. این ارزیابیها ماهیت حذفی ندارند و حتی میتوان از طریق ابزارهای مبتنی بر بازی، به تقویت توانمندیها پرداخت. وی از قابلیت آزمایشگاه در جمعآوری دادههای شناختی و اجتماعی، تحلیل احساسات و استخراج اطلسهای شناختی بهعنوان پشتوانهای برای سیاستگذاریهای کلان یاد کرد.
در بخش دیگری از نشست، وی به موضوع مدیریت استرس پرداخت و گفت:
مدیریت استرس در تمام سطوح فردی و سازمانی، از منظر شناختی سالهاست در دنیا مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج مؤثری به همراه داشته است. بهعنوان نمونه، از سال ۲۰۰۹ بسیاری از کشورها سرمایهگذاری گستردهای در این حوزه انجام دادهاند.
وی با اشاره به وجود Mind Room در آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز افزود: در این فضا، سطح استرس افراد از طریق شاخصهای فیزیولوژیک بهصورت کمی اندازهگیری میشود و هماهنگی سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک مورد تحلیل قرار میگیرد.
در ادامه، دکتر محجوب با تأکید بر اهمیت علوم میانرشتهای، آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز را یک مرکز پیونددهنده میان رشتههای مختلف دانست و گفت:
همانطور که در گذشته از چهره افراد عکس گرفته میشد، امروز از مغز انسان تصویربرداری میشود. این آزمایشگاه یک مرکز میانرشتهای است که علوم مختلف در آن به یکدیگر متصل میشوند و کاربرد واقعی دانش در چنین مراکزی معنا پیدا میکند.
وی با اشاره به سه محور اصلی فعالیتها شامل غربالگری، ارزیابی و آیندهنگری شناختی افزود: در حال حاضر حدود ۳۰۰۰ دانشجو تحت پوشش برنامههای غربالگری قرار دارند و هدف این است که افراد بتوانند «فردای خود را متفاوت ببینند».
دکتر محجوب همچنین بر لزوم سرمایهگذاری، توسعه تجهیزات پرتابل و تقویت این مرکز تأکید کرد و گفت: در دنیا، سلامت روان و اختلالات عصبی نیروی کار در صنایع مختلف یک موضوع حیاتی است و نقش مراکز میانرشتهای مانند این آزمایشگاه در این حوزه بسیار حساس و تعیینکننده است. وی خواستار افزایش همکاریهای علمی، راهاندازی برنامههای ملی غربالگری و باز بودن درهای آزمایشگاه به روی مدیران، صنایع و کارخانجات شد تا بخشی از نیازهای تشخیصی بدون اتکا به مداخلات صرفاً پزشکی پاسخ داده شود.
در ادامه این نشست، خانم دکتر گیلانپور با اشاره به فعالیتهای خود در حوزه روانشناسی و علوم شناختی گفت:
سالهاست در مرکز روانشناسی «تجلی طاها» برای بهبود اختلالات رفتاری تلاش میکنیم، اما تجربه نشان داده است که مشاوره بهتنهایی کافی نیست. به همین دلیل از ابزارهایی مانند بیوفیدبک استفاده کردهایم و آمادگی داریم با تکیه بر ظرفیتهای آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز، به جامعه کارگری خدمات فعال و مؤثرتری ارائه دهیم.
دکتر سام دلیری نیز با بیان اینکه خدمترسانی به مردم افتخار بزرگی است، گفت:
در تهران بهدلیل ساختار خاص حکمرانی، نگاه ما به بروز حوادث عمیقتر شده است. حوادث شغلی و موارد مرتبط با خودکشی در جامعه کارگری، بهویژه در سال گذشته، آمار قابل توجهی داشته و نشان میدهد که ویژگیهای فردی افراد همیشه متناسب با جایگاه شغلی آنها نیست.
وی افزود: اگر آزمایشگاه بتواند نقشه راه مشخصی برای کاهش حوادث و ارتقای سلامت روان نیروی کار ارائه دهد، اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی آمادگی دارد بهعنوان بازوی اجرایی در کنار این مجموعه قرار گیرد.
در بخش پایانی نشست، دکتر احمدبیگی با اشاره به تلاقی جسم و ذهن در کارکرد عالی مغز، گفت:
ما انتظار داریم این آزمایشگاه بهعنوان یک مجموعه «Open Door» ارتباط مؤثری با جامعه برقرار کند و نتایج علمی آن به حل مسائل واقعی اقشار مختلف منجر شود. وی افزود: در حوزه تعاون، این سؤال مطرح است که چگونه میتوان با بهرهگیری از ظرفیتهای آزمایشگاه، افراد را به سمت همیاری، یاریگری و سلامت روان پایدار سوق داد.
دکتر احمدبیگی ضمن استقبال از توسعه همکاریها، ابراز امیدواری کرد که زمینه انعقاد تفاهمنامه مشترک میان دو مجموعه فراهم شود.
در پایان این نشست، دکتر عقابیان پیشنهاد تشکیل کارگروه مشترک تخصصی با حضور متخصصان آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز و نمایندگان اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی را مطرح کرد؛ پیشنهادی که با استقبال حاضران روبهرو شد و بهعنوان گامی عملی برای تداوم همکاریها مورد تأکید قرار گرفت.
